Władza rodzicielska rozumiana jest jako prawa i obowiązki, które względem dziecka mają rodzice. Władza ta zazwyczaj jest sprawowana przez dwóch rodziców nad dzieckiem, które jest małoletnie. W niektórych sytuacjach prawa rodzicielskie i władza rodzicielska mogą jednak zostać odebrane. Dotyczy to głównie sytuacji, w których rodzice nie wykonują należycie swoich obowiązków. Odebranie praw rodzicielskich może nastąpić również z przyczyn stanowiących przestępstwa.

Władza rodzicielska powstaje w momencie narodzin dziecka. Pod władzą swoich rodziców dzieci pozostają aż do ukończenia osiemnastego roku życia.
Regulacje prawne dotyczące praw rodzicielskich i władzy rodzicielskiej znajdują się w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Przepisem, który reguluje te kwestie jest artykuł 95, w którym uznano władzę rodzicielską za “obowiązek i prawo do wykonywania pieczy nad majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw”. W przepisie tym, w paragrafie 3 zwrócono także uwagę na konieczność wykonywania władzy rodzicielskiej zgodnie z dobrem dziecka oraz interesem społecznym.

Według regulacji prawnych władza rodzicielska przysługuje rodzicom z mocy prawa. Prawa rodzicielskie to możliwość decydowania o kwestiach dotyczących wychowania dziecka. Sąd orzeka o odebraniu władzy rodzicielskiej, kierując się jedną z głównych zasad prawa rodzinnego – zasadą dobra dziecka. Orzeczenie jest działaniem podejmowanym w ostateczności, w przypadku, gdy inne sposoby ochrony dziecka nie dały pożądanych rezultatów.

Odebranie władzy rodzicielskiej – trwała przeszkoda w wykonywaniu praw

Istnieje kilka możliwych przyczyn odebrania praw rodzicielskich. Jednym z powodów odebrania praw może być zaistnienie trwałej przeszkody w ich wykonywaniu. Co należy rozumieć pod tym pojęciem? Trwała przeszkoda w wykonywaniu praw rodzicielskich to sytuacja, która sprawia, że wykonywanie przez rodziców ich praw i obowiązków jest niemożliwe. Jednym z przykładów zaistnienia trwałej przeszkody w wykonywaniu praw rodzicielskich może być wyjazd za granicę rodzica bez okazywania zainteresowania dziecku. Przeszkodą w wykonywaniu władzy rodzicielskiej może być także trwała choroba rodzica, połączona z umieszczeniem go w odpowiedniej placówce czy zakładzie leczniczym. Trwała przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej to także wieloletnie odbywanie kary w więzieniu czy też zaginięcie rodzica.

Szukasz adwokata z Poznania z zakresu prawa rodzinnego?

Nadużywanie władzy rodzicielskiej

Kolejnym powodem odebrania praw rodzicielskich może być nadużywanie władzy rodzicielskiej. Przez termin ten należy rozumieć działania takie, jak rozpijanie, nakłanianie do działań niezgodnych z prawem, zmuszanie dziecka do pracy, która wykracza ponad jego siły i możliwości oraz wykorzystywanie, a nawet wychowywanie dziecka we wrogości wobec drugiego z rodziców. W przypadku takich działań, będących przejawem stosowania przemocy psychicznej oraz fizycznej, sąd obowiązkowo odbiera prawa rodzicielskie.

Rażące zaniedbanie obowiązków

Trzecim powodem odebrania praw rodzicielskich może być rażące zaniedbanie dziecka. Pod terminem tym ukrywają się działania takie, jak porzucenie dziecka, głodzenie, nadużywanie alkoholu oraz uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych. Temat ściągania alimentów poruszono w naszym poprzednim wpisie. Nie każde zaniedbywanie dziecka, jest jednak wystarczającym powodem odebrania praw rodzicielskich. Decyduje o tym wspomniany rażący charakter. Nie muszą to jednak być wyłącznie zaniedbania o dużej wadze – mogą to być także te, które stanowią o złej woli. Przykładem rażącego zaniedbania obowiązków może być narażenie dziecka na utratę zdrowia i życia oraz jego porzucenie.

Postępowanie i konsekwencje odebrania praw rodzicielskich

Odebranie praw rodzicielskich może nastąpić w toku postępowania wszczętego z urzędu lub na wniosek. Wniosek może wnieść drugi rodzic, szkoła czy prokurator. Postanowienie wydaje się po przeprowadzeniu rozprawy. Osoba, która domaga się pozbawienia praw rodzicielskich musi zaprezentować dowody, które popierają jej twierdzenia i żądania. Sąd właściwy do rozpoznania sprawy odebrania praw rodzicielskich to sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć.

Co dzieje się po odebraniu praw rodzicielskich rodzicom? Tracą oni uprawnienia do uczestnictwa w procesie wychowywania dziecka. Wiąże się to zarówno z brakiem możliwości decydowania o przyszłości pod względem edukacji dziecka, a nawet brakiem możliwości podejmowania decyzji w zakresie leczenia w przypadku, gdy dziecko zachoruje.

Odebranie władzy rodzicielskiej

Odebranie praw rodzicielskich a ograniczenie władzy rodzicielskiej

Poza samym odebraniem praw rodzicielskich i władzy rodzicielskiej istnieje także możliwość jej zawieszenia. Dotyczy to sytuacji, kiedy istnieją poważne i obiektywne przeszkody, które w znacznym stopniu utrudniają lub nawet uniemożliwiają wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jej zawieszenie nie może mieć jednak miejsca, gdy ustaje powód ograniczenia. Nie zawsze ograniczenie praw rodzicielskich musi się jednak wiązać z zachowaniami, za które winę ponosi rodzic. Wyróżniamy dwa rodzaje przyczyn mogących mieć wpływ na ograniczenie praw rodzicielskich. Jedną z nich jest zawinione ograniczenie praw rodzicielskich, drugim natomiast niezawinione. W przypadku zawinionego ograniczenia władzy rodzicielskiej zachowanie rodzica można uznać za zagrażające bezpieczeństwu i zdrowiu dziecka.

Niezawinione ograniczenie władzy rodzicielskiej może natomiast wystąpić np. w sytuacji, gdy rodzice nie mogą dojść do porozumienia w kwestii wychowania potomka. W takim przypadku może dojść do sytuacji, kiedy to władza rodzicielska jednego z rodziców jest ograniczona, natomiast drugi rodzic może decydować o niektórych sprawach dotyczących wychowania dziecka, jednak w najważniejszych kwestiach nie może podejmować decyzji samodzielnie. Ograniczenie władzy rodzicielskiej najczęściej występuje przy rozwodach.

Co jeszcze należy wiedzieć?

Warto wspomnieć, że nawet w przypadku odebrania praw rodzicielskich rodzic ma prawo do utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Oznacza to, że nawet mimo faktu odebrania praw, dziecko może mieć osobistą styczność z rodzicem. Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie ma charakteru trwałego, a odebrane prawa można przywrócić w przyszłości. Dodatkowo pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza uchylenia obowiązku płacenia alimentów. Pozbawienie władzy rodzicielskiej, wbrew niektórym przekonaniom, nie musi być poprzedzone jej ograniczeniem, a sąd może od razu zasądzić odebranie praw.

Odebranie praw rodzicielskich nie oznacza jednak zerwania więzi. Kontakt z dzieckiem może być cały czas utrzymywany, a dodatkowo dziecko może dziedziczyć po rodzicu. Więcej informacji na temat testamentów i dziedziczenia znajdą Państwo w dwóch naszych poprzednich artykułach -“Rodzaje testamentów i kwestionowanie testamentu” oraz “Odrzucenie spadku”. Dziedziczenie zatem występuje mimo zrzeczenia się praw rodzicielskich, ponieważ pozbawienie władzy rodzicielskiej nie likwiduje więzów cywilnych między rodzicami i dziećmi. Dotyczy to także sytuacji dziedziczenia rodziców po dziecku, jeśli umrze ono przed nimi.

Nasza kancelaria adwokacka z Poznania zapewnia fachową pomoc w zakresie prawa rodzinnego. Mamy świadomość, że są to sprawy niezwykle delikatne oraz istotne dla Państwa, dlatego zapewniamy indywidualne podejście oraz rzetelność i obsługę na najwyższym poziomie.