Dobra osobiste człowieka stanowią fundament jego tożsamości i podlegają szczególnej ochronie na gruncie prawa cywilnego. Jako poznańska kancelaria adwokacka, w naszej codziennej praktyce często spotykamy się z sytuacjami, w których naruszenie tych fundamentalnych wartości wymaga zdecydowanej reakcji prawnej. Warto zatem wiedzieć, co dokładnie obejmuje to pojęcie oraz jakie środki ochrony przewiduje Kodeks cywilny.
Zrozumienie mechanizmów, na których opiera się ochrona w przypadku naruszenia dóbr osobistych według KC, jest kluczowe dla skutecznego dochodzenia sprawiedliwości przed sądem.
W polskim systemie prawnym nie istnieje jedna, zamknięta definicja tego pojęcia. Ustawodawca w art. 23 Kodeksu cywilnego zdecydował się na stworzenie katalogu otwartego, który wskazuje najważniejsze wartości podlegające ochronie:
dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.
Współczesne orzecznictwo (m.in. uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2018 r., sygn. III CZP 36/17) precyzuje, że istotą tych dóbr jest ich nierozerwalny związek z naturą człowieka. Aby daną wartość uznać za dobro osobiste, musi ona cechować się stałością, niezależnością od woli człowieka oraz możliwością obiektywnego stwierdzenia jej naruszenia na podstawie ocen społecznych.
Ponieważ katalog ustawowy jest otwarty, sądy w swoich wyrokach regularnie identyfikują kolejne wartości, które zasługują na ochronę prawną. Analizując przykłady naruszenia dóbr osobistych wypracowane przez orzecznictwo, należy wskazać przede wszystkim na:
Jako prawnicy podkreślamy, że granice ochrony są płynne i każdorazowo wymagają analizy konkretnego stanu faktycznego przez pryzmat panujących norm społecznych.
Instrumenty służące ochronie pokrzywdzonych zostały precyzyjnie określone w art. 24 Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala reagować nie tylko na dokonane już naruszenia, ale również na sam stan zagrożenia:
ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
Czytaj również: Ochrona dóbr osobistych – co należy wiedzieć?
W przypadku naruszenia dóbr osobistych podstawowym żądaniem jest zazwyczaj doprowadzenie do usunięcia skutków bezprawnego działania. Najczęściej przybiera to formę oświadczenia (np. przeprosin, sprostowania nieprawdziwych informacji lub odwołania zarzutów), które powinno zostać opublikowane w odpowiedniej formie i miejscu.
Jeżeli naruszenie doprowadziło do powstania krzywdy (szkody niemajątkowej), pokrzywdzony może domagać się zadośćuczynienia pieniężnego. Jego wysokość zależy od rozmiaru doznanych cierpień oraz funkcji represyjnej, jaką ma pełnić wobec sprawcy. Ponadto, jak wskazuje § 2 art. 24 KC:
jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.
Oznacza to, że jeśli naruszenie dóbr osobistych skutkowało realnymi stratami finansowymi, możliwe jest dochodzenie pełnego odszkodowania, o ile wykażemy winę sprawcy oraz związek przyczynowy między jego działaniem a powstałą szkodą.
Każde bezprawne uderzenie w sferę prywatną lub godność człowieka wymaga profesjonalnej reakcji. Nasza kancelaria posiada bogate doświadczenie w reprezentowaniu klientów w sporach dotyczących ochrony dóbr osobistych – od etapu przedsądowych wezwań do zaniechania naruszeń, aż po skomplikowane procesy o zadośćuczynienie.
Jeśli Twoje dobra osobiste zostały naruszone i potrzebujesz merytorycznego wsparcia, zapraszamy do kontaktu z naszymi adwokatami w Poznaniu.
Artykuł powstał przy współpracy merytorycznej z Magdaleną Czyczyłą.
