Uznanie ojcostwa – kto, jak i gdzie może złożyć oświadczenie?

Uznanie ojcostwa to jedna z najczęściej stosowanych form prawnych, która pozwala na oficjalne wskazanie, kto jest ojcem dziecka. Procedura ta znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy rodzice nie są małżeństwem.

W praktyce proces ten rodzi wiele pytań: kto może złożyć oświadczenie, czy niezbędne jest potwierdzenie matki oraz do jakiego urzędu należy się udać? W niniejszym artykule wyjaśniamy zasady wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz podpowiadamy, jak sprawnie dopełnić formalności, aby wywołały one pożądane skutki prawne.

Podstawa prawna: Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Zasady, na jakich opiera się ustalenie ojcostwa, precyzuje Art. 72 KRiO:

Art. 72. § 1. Jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, albo gdy domniemanie takie zostało obalone, ustalenie ojcostwa może nastąpić albo przez uznanie ojcostwa, albo na mocy orzeczenia sądu.

§ 2. Uznanie ojcostwa nie może nastąpić, jeżeli toczy się sprawa o ustalenie ojcostwa.

Warto pamiętać, że w określonych sytuacjach możliwe jest również zaprzeczenie ojcostwa, jeśli okaże się, że mężczyzna wymieniony w akcie urodzenia nie jest biologicznym ojcem dziecka.

Czym dokładnie jest uznanie ojcostwa?

Uznanie ojcostwa to dobrowolne oświadczenie mężczyzny, że jest on ojcem danego dziecka, które następnie musi zostać potwierdzone przez matkę. Cała procedura odbywa się w ściśle określonej formie przed właściwym organem – najczęściej w Urzędzie Stanu Cywilnego (USC).

Skuteczny akt uznania ojcostwa niesie za sobą doniosłe konsekwencje:

• Powoduje zmianę stanu cywilnego dziecka i ojca, co jest kluczowe w wielu sprawach z zakresu prawa rodzinnego.
• Tworzy pełnoprawny stosunek prawnorodzinny (prawa i obowiązki rodzicielskie).
• Stanowi podstawę do uregulowania kwestii alimentacyjnych czy dziedziczenia.

Kto może złożyć oświadczenie o uznaniu ojcostwa?

Zgodnie z przepisami, oświadczenie o uznaniu dziecka może złożyć:

• Osoba, która ukończyła 16 lat i nie istnieją podstawy do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia.
• W przypadku osób niemających pełnej zdolności do czynności prawnych (np. niepełnoletnich), oświadczenie można złożyć wyłącznie przed sądem opiekuńczym.

Czy potwierdzenie matki dziecka jest niezbędne?

Tak. Uznanie ojcostwa nie jest czynnością jednostronną. Choć to mężczyzna inicjuje proces, do jego skuteczności niezbędny jest udział matki. Matka nie tyle „wyraża zgodę”, co swoim oświadczeniem potwierdza stan faktyczny, współtworząc akt prawny.

Kluczowe terminy i warunki:

1. Termin 3 miesięcy: Matka ma dokładnie trzy miesiące na potwierdzenie oświadczenia mężczyzny. Czas ten liczy się od dnia złożenia oświadczenia przez ojca.
2. Moment potwierdzenia: Może ono nastąpić jednocześnie z oświadczeniem ojca lub w późniejszym terminie przed kierownikiem USC, konsulem lub sądem.
3. Wymóg wieku: Jeżeli matka dziecka nie ukończyła 16 lat, nie może złożyć oświadczenia potwierdzającego.

Udział matki w tej procedurze ma na celu przede wszystkim ochronę interesów dziecka oraz gwarancję, że ustalenie ojcostwa jest zgodne z prawdą.

Gdzie można złożyć oświadczenie o uznaniu ojcostwa?

Formalności można dopełnić w kilku miejscach, w zależności od sytuacji życiowej rodziców:

• Urząd Stanu Cywilnego: To najczęstszy wybór. Oświadczenie można złożyć w dowolnym USC w Polsce.
• Sąd opiekuńczy: Jest właściwy w sytuacjach, gdy rodzice są nieletni (między 16. a 18. rokiem życia).
• Konsul RP: Właściwy organ w przypadku, gdy rodzice przebywają za granicą, a przynajmniej jedno z nich posiada obywatelstwo polskie.

Ważne: Kierownik USC może odmówić przyjęcia oświadczenia, jeśli ma uzasadnione wątpliwości co do pochodzenia dziecka lub gdy uznanie jest prawnie niedopuszczalne.

Co należy przygotować? Lista niezbędnych dokumentów

Aby sprawnie sporządzić akt uznania ojcostwa, należy zabrać ze sobą:

• Dowody osobiste rodziców (lub paszport w przypadku cudzoziemców).
• W przypadku dziecka poczętego: zaświadczenie o ciąży lub kartę przebiegu ciąży.
• W przypadku dziecka urodzonego: odpis skrócony aktu urodzenia dziecka.
• Zgoda dziecka: jeśli dziecko ukończyło 13 lat, musi ono osobiście wyrazić zgodę na uznanie.
• Tłumacz przysięgły: wymagany, jeśli rodzice nie władają biegle językiem polskim.

Profesjonalne wsparcie w sprawach rodzinnych

Procesy dotyczące ustalenia ojcostwa mogą wiązać się ze skomplikowanymi formalnościami, zwłaszcza w nietypowych sytuacjach rodzinnych. Jeśli masz wątpliwości co do procedury, warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.

Jako adwokaci z Poznania zapewniamy kompleksowe wsparcie na każdym etapie postępowania, dbając o bezpieczeństwo prawne Twoje i Twojego dziecka. Masz pytania? Zapraszamy do kontaktu – chętnie pomożemy Ci przejść przez niezbędne formalności.

Artykuł powstał przy współpracy merytorycznej z Wiktorią Ruebenbauer.