Obowiązek alimentacyjny po rozwodzie – kiedy i komu przysługuje?

W sprawach o rozwód często zdarza się, że jeden z małżonków wnosi o zasądzenie świadczenia pieniężnego na swoją rzecz od drugiego partnera. Warto wiedzieć, w jakich sytuacjach takie żądanie jest prawnie uzasadnione. Kluczowym pojęciem jest tutaj obowiązek alimentacyjny, który może przybrać formę zwykłą lub rozszerzoną – w zależności od orzeczenia o winie oraz sytuacji materialnej stron.

Poniżej wyjaśniamy, jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby uzyskać rentę alimentacyjną po rozwodzie.

Zwykły obowiązek alimentacyjny – warunek niedostatku

Podstawę do roszczeń stanowi art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem, obowiązek alimentacyjny powstaje, gdy rozwiedziony małżonek znajduje się w niedostatku.

Aby sąd mógł zasądzić tzw. zwykłe alimenty, muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki:

• Małżonek żądający alimentów nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia.
• Małżonek ten znajduje się w niedostatku.
• Małżonek zobowiązany posiada odpowiednie możliwości zarobkowe i majątkowe.

Czym jest stan niedostatku?

Warto wyjaśnić, jak prawo rozumie pojęcie niedostatku. Oznacza ono sytuację, w której uprawniony do alimentacji:

1. Nie posiada żadnych własnych środków utrzymania.
2. Posiada środki, ale nie są one wystarczające do pełnego zaspokojenia jego usprawiedliwionych potrzeb.

Należy pamiętać, że zakres świadczenia zawsze ograniczony jest możliwościami finansowymi osoby zobowiązanej. Oznacza to, że obowiązek alimentacyjny nie może prowadzić do nadmiernego obciążenia płacącego.

Przeczytaj również: Ściąganie alimentów – ułatwienia dzięki zmianom legislacyjnym

Rozszerzony obowiązek alimentacyjny a wina w rozkładzie pożycia

Sytuacja wygląda inaczej, w przypadku rozwodu z orzeczeniem o winie jednego z małżonków. Wówczas zastosowanie ma art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przewidujący tak zwany rozszerzony obowiązek alimentacyjny.

W tym przypadku kluczową różnicą jest brak wymogu niedostatku. Sąd może orzec alimenty na żądanie małżonka niewinnego, jeżeli:

• Jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia.
• Rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego.

Oznacza to, że małżonek niewinny może żądać wsparcia finansowego, nawet jeśli nie cierpi biedy, ale jego stopa życiowa po rozwodzie znacząco spadła. Małżonek wyłącznie winny jest wówczas zobowiązany przyczyniać się do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb strony niewinnej „w odpowiednim zakresie”. Również w tym wariancie ostateczna wysokość świadczenia zależy od możliwości zarobkowych i majątkowych osoby zobowiązanej.

Może Cię zainteresować: Podział majątku po rozwodzie – o czym należy wiedzieć?

Kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny?

Wiele wątpliwości budzi kwestia czasu trwania świadczeń. Zgodnie z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny nie jest dożywotni w każdym przypadku.

Wygasa on w następujących okolicznościach:

1. Zawarcie nowego związku małżeńskiego przez małżonka uprawnionego (pobierającego alimenty) – obowiązek wygasa automatycznie.
2. Upływ 5 lat od orzeczenia rozwodu – dotyczy to sytuacji, gdy zobowiązanym do płacenia jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia.
   • Uwaga: Termin ten może zostać przedłużony przez sąd na żądanie uprawnionego, ale tylko ze względu na wyjątkowe okoliczności.
3. Śmierć małżonka uprawnionego lub zobowiązanego (podobnie jak w przypadku alimentów między krewnymi).

Obowiązek alimentacyjny a wejście w nowy związek nieformalny

Częstym pytaniem Klientów jest wpływ konkubinatu na alimenty. Jak wskazano wyżej, obowiązek alimentacyjny wygasa automatycznie w chwili ślubu uprawnionego. Co jednak w przypadku związku nieformalnego?

Wejście w konkubinat nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku. Przepisy o wygaśnięciu (dotyczące nowego małżeństwa) nie znajdują tu bezpośredniego zastosowania.

Należy jednak podkreślić istotny niuans: pozostawanie w trwałym związku nieformalnym przez osobę pobierającą alimenty może wpłynąć na ocenę sądu. Może to rzutować na:

• Dopuszczalność dalszego dochodzenia roszczeń (w świetle zasad współżycia społecznego).
• Zakres wysokości świadczenia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Sprawy o alimenty między małżonkami bywają skomplikowane i wymagają indywidualnej analizy sytuacji majątkowej oraz dowodowej (w kwestii winy). Jeśli zastanawiasz się, czy przysługuje Ci obowiązek alimentacyjny lub chcesz bronić się przed nieuzasadnionym roszczeniem – skontaktuj się z naszą kancelarią adwokacką w Poznaniu. Pomożemy Ci ocenić szanse i dobrać odpowiednią strategię działania.

Artykuł powstał przy współpracy merytorycznej z Magdaleną Czyczyłą.